Türkiye’de “tip onayı” denince sahada en çok duyulan üç kısaltma vardır: MARTOY, MOTOY, TORTOY. Bunlar; yeni bir aracın (veya aracın aksam/sistem/ayrı teknik ünitesinin) piyasaya arz edilmeden önce güvenlik–çevre–teknik uygunluk açısından hangi çerçevede doğrulanacağını belirleyen, aynı zamanda piyasa gözetimi ve denetimi boyutunu da içeren temel yönetmelik aileleridir.

Bu üçlü, “hangi araç hangi yönetmeliğe girer?” sorusunu netleştirir:

• MARTOY (AB/2018/858) → M ve N kategorisi motorlu araçlar + bunların O kategorisi römorkları (karayolunda kullanımı amaçlanan araçlar).

• MOTOY (AB/168/2013) → L kategorisi: iki/üç tekerlekli motorlu araçlar ve dört tekerlekli motosikletler (quad/ATV sınıfları dâhil).

• TORTOY (AB/167/2013) → Tarım ve orman araçları: özellikle T ve C traktörler, R römorklar, S çekilen değiştirilebilir ekipmanlar.

Ayrıca pratik bir not: Bu çerçeveler, “trafikte tescil” kısmından önceki üretim/ithalat/piyasaya arz safhasının omurgasıdır. Tadilat uygulamalarında ise çoğu senaryoda AİTM süreçleri devreye girer; ancak tadilat yapılan aracın “hangi tip onay ailesinden geldiğini” bilmek doğru mevzuat eşleştirmesi için kritiktir.

Resmî kapsam tanımı çok net: MARTOY; karayolunda kullanımı amaçlanan M ve N kategorisi motorlu araçlar ile bunların O kategorisi römorklarını ve bu araç/römorklar için tasarlanan sistem–aksam–ayrı teknik üniteler ile parça/ekipmanları kapsar.

Bu yönetmelik; sadece “ilk tip onay” mantığını değil, aynı zamanda:

• piyasaya arz şartlarını,

• piyasa gözetimi ve denetimi kriterlerini,

• münferit araç onayı gibi idari mekanizmaları,

• uygunluk belgesi ve işaretleme düzenini,

• küçük seri gibi özel üretim modellerini
  aynı çatı altında tarif eder.

MARTOY’un dışarıda bıraktığı alanlar da seçimi kolaylaştırır: AB/167/2013 kapsamındaki tarım/orman araçları ve AB/168/2013 kapsamındaki iki/üç tekerlekli motorlu araçlar MARTOY’da değildir.

MARTOY hangi “olay” için seçilir?

MARTOY; binek/otobüs/çekici/kamyon/kamyonet gibi karayolu motorlu taşıtları ve standart karayolu römork/yarı römorklarını (O kategorisi) konu alan tip onay dünyasıdır. Yani “ürün” şu üçlüden biriyse MARTOY konuşulur:

1. Araç (M–N),

2. Römork (O),

3. Aksam–sistem–ayrı teknik ünite (fren, aydınlatma, emniyet kemeri, elektrik/elektronik üniteler vb. tip onaya tabi teknik parçalar).

Sahada en çok düşülen hata;

O kategorisi (MARTOY) ile R kategorisi (TORTOY) römorklar karıştırılır. “Römork” kelimesi tek; ama bağlı olduğu araç ailesi farklıdır:

• Traktörle tarımsal kullanım odaklı römorklar → çoğunlukla TORTOY/R tarafına kayar.

• Karayolu motorlu araçlarıyla taşımacılık odaklı römorklar → MARTOY/O tarafıdır.

MOTOY, iki ana amacı birlikte taşır:

1. L kategorisi araçların tip onayına ilişkin idari/teknik şartları belirlemek,

2. Onaya tabi araç ve parçalar için piyasa gözetimi ve denetimi şartlarını tarif etmek.

Kapsamı; “karayollarında seyretmesi amaçlanan” iki veya üç tekerlekli motorlu araçlar ile dört tekerlekli motosikletleri ve bunlar için tasarlanmış aksam–sistem–ayrı teknik üniteleri, parça ve donanımları içerir.

MOTOY hangi “olay” için seçilir?

MOTOY, özellikle şu ürün gruplarında devreye girer:

• Motosiklet / scooter / moped ailesi,

• Üç tekerlekli motorlu araçlar (bazı ticari üç tekerliler dâhil),

• Dört tekerlekli motosikletler (quad/ATV sınıfları dâhil).

Bu alanın kritik farkı şudur: MARTOY’daki M–N araç mantığına benzer şekilde “büyük araç” güvenliği değil, L kategorisine özgü yapısal güvenlik + çevresel performans + parça uygunluğu ekseninde düzenlenir; yönetmelik içinde bu başlıklar ayrı bölümler halinde kurgulanmıştır.

TORTOY, tarım ve orman araçları için tip onayı çerçevesidir. Amaç; bu kapsamda kalan yeni araçlar ile bunlara ait sistem/aksam/ayrı teknik ünitelerin tip onayı şartlarını belirlemektir.

Kapsam maddesi özellikle şunu vurgular: Yönetmelik; tarım ve orman araçları yanında, bu araçlar için tasarlanmış parçaları da kapsar ve özellikle:

• T ve C kategorisi traktörler,

• R kategorisi römorklar,

• S kategorisi çekilen değiştirilebilir ekipmanlar
  için geçerlidir.

Ayrıca TORTOY metninde, örnek olarak T kategorisi içinde alt sınıfların teknik tanımları (iz genişliği, kütle, alt açıklık gibi) ayrıntılı tarif edilir; bu da “tarım aracı” deyip geçilmemesi gerektiğini gösterir.

TORTOY hangi “olay” için seçilir?

• Traktör ve traktör türevleri,

• Paletli traktörler (C kategorisi),

• Traktörle birlikte kullanılan tarım/orman römorkları,

• Traktöre çekilen değiştirilebilir ekipmanlar (belirli sınırlarda).

A) Araç aileleri (en belirleyici fark)

• MARTOY → M, N, O

• MOTOY → L

• TORTOY → T, C, R, S

B) “Yönetmelik seçimi”ni belirleyen kritik soru
“Bu ürün karayolu motorlu aracı mı / L sınıfı mı / tarım-orman aracı mı?”
MARTOY, kapsam dışı bırakma maddelerinde MOTOY ve TORTOY’u açıkça ayırır; bu pratikte en sağlam kontrol noktasıdır.

C) Ortak omurga
Üç yönetmelik de sadece “onay belgesi” üretmez; aynı zamanda:

• tip onaylı ürünün seri üretimde aynı uygunluğu koruması (COP mantığı),

• ürün piyasaya çıktığında piyasa gözetimi/denetimi süreçleri
  gibi kontrol katmanlarını içerir. Bu yaklaşım TSE’nin teknik servis hizmet tanımlarında da açıkça yer alır.

1) Üretici / ithalatçı “yeni araç” piyasaya arz edecekse

• Araç binek–ticari–ağır vasıta ve karayolu römorku ise → MARTOY

• Araç motosiklet/scooter/quad ise → MOTOY

• Araç traktör/tarım-orman römorku/çekilen ekipman ise → TORTOY

2) “Aksam–sistem–ayrı teknik ünite” onayı konuşuluyorsa
Parça hangi araç ailesine hizmet ediyorsa, ilgili çerçeve ona göre belirlenir (M–N–O için MARTOY, L için MOTOY, T–C–R–S için TORTOY). Üç yönetmelik de parça ve donanım boyutunu kapsam maddelerinde açıkça içerir.

3) Araç sahada tadilat/uyarlama görecekse (proje tarafı)
Bu noktada çoğu iş “tip onayı yönetmeliği” değil AİTM ekseninde yürür; fakat aracın hangi tip onay ailesine bağlı olduğu, hangi teknik gerekliliklerin “dokunulamaz alan” olduğu ve hangi tevsik setinin gerektiği açısından belirleyicidir. TSE’nin Otomotiv Merkez yapılanması içinde tip onay yönetmelikleri ile AİTM süreçlerinin ayrı ayrı tariflenmesi bu ayrımı netleştirir.

MARTOY, MOTOY ve TORTOY çerçevesi; tip onayının “bir belge alıp rafa kaldırma” işi olmadığını, üretim ve piyasaya arz boyunca devam eden bir uygunluk disiplinine dayandığını gösterir. Tip onayı, teknik gereklerin hangi yönetmelik setiyle doğrulanacağını belirlerken; uygunluk belgesi, ürünün piyasaya çıktığı anda hangi koşullarla “uygun” sayılacağını tanımlar. COP sürekliliği ise işin üretim tarafındaki omurgasıdır: bir ürünün ilk onayı kadar, üretim boyunca aynı teknik seviyede kalıp kalmadığı da sistemin temel parçasıdır. Bu yüzden “yönetmelik seçimi” sadece kâğıt üzerinde bir sınıflandırma değil; doğrulama yöntemi, test/raporlama gereksinimleri ve izlenebilirlik düzeni açısından belirleyici bir çerçevedir.

Piyasa gözetimi ve denetimi boyutu da burada devreye girer. Yönetmelikler, uygunsuz ürünlerin piyasadan çekilmesi, geri çağırma süreçleri, teknik uygunsuzlukların kayıt altına alınması gibi mekanizmaları tip onayın doğal uzantısı olarak ele alır. Pratikte bu şu anlama gelir: yanlış yönetmelik seçimi veya yanlış kapsamlandırma, sadece başvuru aşamasında değil; ürün piyasaya çıktıktan sonra denetimlerde de risk üretir. Özellikle sistem/aksam/ayrı teknik ünite seviyesinde yanlış eşleştirme yapılması, uygunluk zincirinin kırılmasına ve dosyanın hem teknik hem idari tarafta geri dönmesine neden olur.

Bu çerçeve, araç tadilat projeleri tarafında da doğrudan etkisini gösterir. Tadilat süreci çoğu zaman AİTM üzerinden yürür; fakat tadilat yapılan aracın hangi tip onay ailesine (MARTOY/MOTOY/TORTOY) ait olduğu, “dokunulan sistemlerin” hangi teknik gerekliliklerle korunması gerektiğini belirler. Dolayısıyla ilk adım, aracın ailesini doğru tespit etmek; ikinci adım, tadilatın kapsamını tip onay mantığıyla çelişmeyecek şekilde kurmak; üçüncü adım da AİTM proje dosyasını bu gerçekliğe göre teknik kanıt setiyle desteklemektir. Bu üç adım net kurulduğunda süreç hem hızlanır hem de revizyon/ret riskleri ciddi ölçüde azalır.

İletişim ve Profesyonel Destek

Projelendirme işlemi ve ruhsata işletme süreci karmaşık görünebilir, ancak uzman ekibimizle her adımı titizlikle yönetiyoruz. Detaylı bilgi, danışmanlık ve destek için bize telefon, e-posta veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.