Türkiye’de “engelli tertibat kodları” diye konuşulan şey; sürücünün sağlık koşullarını ve araçta bulunması gereken özel tertibatı standart bir dille tarif eden kısıtlama/uyarlama kodlarıdır. Bu kodların amacı, “engellilik türünü etiketlemek” değil; hangi koşulla, hangi araç donanımıyla ve hangi sınırlar içinde araç kullanılacağını netleştirmektir.

Mevzuat mantığı çok net kurulmuştur:

• Sağlık şartı nedeniyle kullanım belirli koşullara bağlanmışsa, bu koşul kod numarasıyla sağlık raporuna yazılır.

• Özel tertibat gerekiyorsa; rapor, kod yazılmadan İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki komisyona sevk edilir; komisyon (branş uzmanı/uzmanları + makine mühendisi) özel tertibat kodunu ve alınabilecek sürücü belgesi sınıfını belirler.

• Seçilen kodlar, sürücü belgesine ve araç tescil belgesinin ilgili bölümüne yazılır.

Ayrıca “kod tablosu” rastgele bir liste değildir: İçişleri, Sağlık ve (eski adıyla) Bilim/Sanayi/Teknoloji tarafınca belirlenir ve yayımlanır; tablonun bölümleri (tabip, trafik kuruluşu, MEB, komisyon) ayrıdır. Kodların 1–100 arası AB mevzuatıyla uyumlu, 100 üzerinin ise yerel kodlar olduğu bilgisi de resmi açıklamalarda yer alır.

Kodlar pratikte iki ana kümeye ayrılır:

1. Sağlık/kısıt kodları (tabip/uzman tabip)
   Görme, işitme, protez/ortez gibi durumları veya kullanım kısıtlarını tanımlar.

2. Araçta bulunması gereken özel tertibat kodları (komisyon)
   Vites–debriyaj–fren–gaz–pedal düzeni–direksiyon yardımcıları–ayna/görüş cihazları–koltuk düzeni gibi mekanik/ergonomik uyarlamaları tanımlar.

Bu nedenle “her engel için tek bir kod” mantığı çoğu zaman doğru değildir. Aynı tanı/engel durumu; kişinin fonksiyonel kapasitesine göre farklı kod kombinasyonlarına gidebilir. Sistem, “hangi uzuv/duyu fonksiyonu etkilenmiş → aracı güvenli kullanmak için hangi kontrol düzeni gerekli?” sorusunu kodlarla çözer.

Aşağıdaki kodlar, sürücünün sağlık şartı veya kullanım kısıtı tarafında en sık görülenlerdendir:

• 01.xx Görüşün düzeltilmesi/korunması (ör. 01.01 gözlük, 01.02 kontakt lens)

• 03.xx Uzuvlara yönelik protez/ortez (ör. 03.01 kol protezi/ortezi, 03.02 bacak protezi/ortezi)

• 47 İki tekerlekli araç kullanamaz

• 61 Gece araç kullanamaz

• 101 Monoküler

Bu grup kodlar “sağlık durumunu/kısıtı” işaretler; araçta hangi tertibat olacağını çoğu zaman komisyon kodları belirler.

Aşağıdaki kodlar, sahada “engelli tertibatı” denince en çok karşılaşılan başlıklardır. Kod adları resmi “Sürücü/Sürücü Adayı ve Araçlara İlişkin Kod Tablosu”na göre verilmiştir.

Vites / Debriyaj

Ayrıca ehliyet üzerinde “sadece otomatik vitesli araç” kısıtı 78 koduyla da görülebilir.

Fren Sistemleri

Gaz Sistemi

Pedal Düzeni ve Kombinasyon Kumandalar

Direksiyon, Kumandalar, Görüş ve Oturma

“Sadece Belirli Araç” Kısıtı

Bu kod, tertibatın belirli bir araca “bağlı” yorumlandığı senaryolarda kritik hale gelebilir.

Uygulama sırası:

1. Muayene ve sağlık raporu düzenlenmesi
   Sürücü adayının/ sürücünün sağlık değerlendirmesi yapılır; kısıt gerekiyorsa rapora kodla yazılır.

2. Özel tertibat gerekiyorsa komisyona sevk
   Rapor; tanı ve “özel tertibatlı araç kullanabilir” bilgisiyle komisyona gider, kod burada belirlenir. Komisyonda makine mühendisi bulunur; gerekirse elektrik mühendisi eklenebilir.

3. Komisyon kodu rapora işlenir
   Belirlenen özel tertibat kodu ve sürücü belgesi sınıfı sağlık raporuna yazılır.

4. Kodların ehliyet ve araç tescil belgesine işlenmesi
   Kodlar, kod tablosuna uygun biçimde sürücü belgesine ve araç tescil belgesine yazılır.

Tertibat uyarlamasında teknik başarı; sadece aparatı takmak değil, kontrol ergonomisi + güvenlik + dokümantasyon üçlüsünü aynı anda sağlamaktır.

Teknik Kontrol Çerçevesi

• Sürücü kontrol hattı: Gaz–fren–direksiyon aksı, sürücünün kuvvet/erişim kapasitesine göre yeniden kurulmalıdır (ör. sol gaz, elden fren, direksiyon topuzu). Kodlar bu kontrol hattını tarif eder.

• Mekanik güvenlik: Pedal uzatma/çevirme/kombine kumandalarda serbestlik, kilitlenme riski, geri dönüş yayları, boşluk toleransları ve “fail-safe” yaklaşımı kritik olur (özellikle fren/gaz).

• Araç içi pasif güvenlik: Hava yastığı alanları, direksiyon kolon hareketi, emniyet kemeri geometrisi; yapılan uyarlamadan olumsuz etkilenmemelidir.

• Görüş ve kumanda erişimi: 42.xx (görüş) ve 35.xx (kontrol cihazları) kodları; aynalar/ekranlar/kumanda düğmeleri gibi “ikincil ama hayati” unsurları tamamlar.

Dokümantasyon

• Sağlık raporu ve komisyon kodları ile araç üzerinde yapılan tertibatın birebir örtüşmesi gerekir.

• Tertibatın teknik dokümanı/uygunluk bilgisi, montaj faturaları ve montaj beyanları; tescil aşamasında dosyayı güçlendirir.

• Tadilat sonrasında muayene süreçleri, onaylı proje ile ilişkilidir; TÜVTÜRK “tadilat sonrası muayene” tarafında tadilatın onaylı projeye uygun olmasını temel şart olarak ifade eder ve muayene evrakları içinde onaylı tadilat projesi yaklaşımı yer alır.

Engelli tertibatlarında “her durumda muayene zorunludur/zorunlu değildir” gibi tek cümlelik hüküm yerine; tadilatın niteliği, mevcut muayene geçerliliği ve tescil senaryosuna göre kurum uygulaması kontrol edilerek ilerlemek en düşük riskli yaklaşımdır.

En çok problem çıkaran durumlar şunlardır:

• Rapor/ehliyetteki kod 10.02/78 (otomatik) iken araç manuel seçilmesi veya tam tersi.

• Kod 25.08 (sol gaz) iken araçta sol gaz tertibatı yokken işlem yapılması.

• Kod 20.06 (el freni/elle fren) gerektirirken tertibatın sadece “uzatma” gibi eksik çözümle bırakılması.

• Direksiyon topuzu (40.11) gibi yardımcılar takılıyken airbag/direksiyon bölgesinde riskli montaj.

Kodlar “etiket” değil, tescile giden teknik tarif!

Engelli tertibat kodları; sürücünün kullanım koşullarını ve araç üzerindeki uyarlamayı standartlaştırarak üç kritik noktayı aynı anda güvence altına alır. Bu güvence, sahada “işi hızlandıran” değil; hatasız ilerleten bir mekanizmadır. Çünkü tertibatlı araçlarda en büyük risk, tertibatın teknik olarak çalışmaması değil; kod–tertibat–tescil üçlüsünün bir yerde kopması ve bunun tescil/muayene aşamasında geri dönüş üretmesidir.

Birinci güvence, sürücünün yetkili olduğu kullanım sınırını tartışmasız hale getirir. Kodlar; sürücünün araç üzerinde hangi kontrol düzeniyle güvenli şekilde araç kullanabileceğini tarif ederek, “bu kişi şu koşulla sürer” hükmünü netleştirir. Böylece otomatik vites zorunluluğu, sol gaz kullanımı, elden kumanda, direksiyon yardımcı cihazı veya kumanda yerleşimi gibi unsurlar; yorumla değil, kodla sabitlenir. Bu sabitleme, sürücü belgesi üzerindeki sınırlamanın “genel bir not” gibi kalmasını engeller; sahada kontrol edildiğinde, hangi tertibatın zorunlu olduğu doğrudan okunabilir hale gelir.

İkinci güvence, aracın hangi tertibatla tescilli olduğunun kayıt altına alınmasıdır. Tescil belgesine işlenen kodlar, aracın “bu sürücüye göre uyarlanmış teknik konfigürasyon” olduğunu resmileştirir. Bu kayıt; aracın el değiştirmesi, muayene aşaması, denetim süreçleri veya yeniden tertibat değişikliği yapılması gibi durumlarda referans noktasıdır. Aracın üzerinde bulunan tertibatın sadece fiziksel varlığı değil, resmî kayıtla eşleşen konfigürasyon olması beklenir. Bu nedenle tescil tarafındaki kod, aracın “projelendirilmiş ve kayıt altına alınmış” teknik donanımı anlamına gelir.

Üçüncü güvence, proje–muayene–tescil zincirinde yorum farkını azaltmasıdır. Engelli tertibatları, çoğu zaman farklı montaj firmaları, farklı ürün setleri ve farklı araç tiplerinde uygulanır. Kodlar; bu çeşitliliği tek bir teknik dile çevirerek “dosya doğrulamasını” kolaylaştırır. Kod–tertibat eşleşmesi doğru kurulduğunda, proje dosyasındaki teknik tanım muayene sahasında da aynı şekilde okunur; tescil tarafında da aynı teknik tarif üzerinden kayıt açılır. Böylece “ben böyle anladım” veya “biz hep böyle yapıyorduk” gibi uygulama farklılıkları azalır; süreç kanıta dayalı ve denetlenebilir hale gelir.

İletişim ve Profesyonel Destek

Projelendirme işlemi ve ruhsata işletme süreci karmaşık görünebilir, ancak uzman ekibimizle her adımı titizlikle yönetiyoruz. Detaylı bilgi, danışmanlık ve destek için bize telefon, e-posta veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.