Araç kategorileri; bir aracın temel kullanım amacını (yolcu/yük/römork/traktör), yapısal özelliklerini (tekerlek sayısı, çekiş düzeni), ve çoğunlukla kütle/kapasite eşiklerini esas alarak yapılan standart sınıflandırmadır. Bu sınıflandırma; teknik tanımların aynı dili konuşmasını sağlar, tescil kayıtlarında doğru “tür” ve “sınıf” seçimini kolaylaştırır ve sahadaki ölçüm–kontrol adımlarını netleştirir.

Kategoriler iki ana mantıkla ayrılır:

• Amaç temelli ayrım:

  • L: 4’ten az tekerlekli motorlu araçlar (motosiklet/moped/trike vb.)

  • M: yolcu taşımaya yönelik motorlu araçlar

  • N: yük taşımaya yönelik motorlu araçlar

  • O: römorklar (yarı römorklar dahil)

  • T: tarım ve orman traktörleri

• Eşik değer temelli ayrım:
  Aynı “amaç” içinde alt sınıflar genellikle azami kütle veya oturma yeri sayısı gibi eşiklerle ayrılır (ör. M1–M2–M3; N1–N2–N3; O1–O4).

Buna ek olarak bazı araçlar, ana kategorisinin yanına “G” (arazi tipi) gibi bir nitelik alabilir. “G”, yeni bir ana kategori değil; belirli çekiş ve geometrik kabiliyet şartlarını sağlayan M/N araçlara iliştirilen bir arazi tipi tanımıdır.

L kategorisi araçlar, 4’ten az tekerleği bulunan motorlu araçlardır.
Bu grubun omurgasını motosiklet/moped ailesi oluşturur; ayrıca üç tekerlekli düzenler ve bazı hafif–ağır dört tekerlekli “motosiklet benzeri” araçlar da L içinde değerlendirilir.

L sınıfında pratikte iki kritik ayıraç öne çıkar:

1. Motor hacmi / güç ve tasarım hızı,

2. Tekerlek sayısı ve yerleşim (simetrik/asimetrik).

L Alt Sınıfları (genel tanımlar)

• L1: Silindir hacmi ≤ 50 cm³ ve azami hız ≤ 45 km/s olan 2 tekerlekli motorlu araç.

• L2: Silindir hacmi ≤ 50 cm³ ve azami hız ≤ 45 km/s olan 3 tekerlekli motorlu araç.

• L3: Silindir hacmi > 50 cm³ ve azami hız > 45 km/s olan 2 tekerlekli motorlu araç.

• L4: Silindir hacmi > 50 cm³, azami hız > 45 km/s olan ve (ABOD) eksenine göre asimetrik yerleşimli 3 tekerlekli motorlu araç (tipik olarak “sidecar/yan sepetli” yapı).

• L5: Silindir hacmi > 50 cm³, azami hız > 45 km/s, azami yüklü ağırlık ≤ 1.000 kg olan ve (ABOD) eksenine göre simetrik yerleşimli 3 tekerlekli motorlu araç.

• Hafif dört tekerlekli (L6e karşılığı): Akü hariç yüksüz ağırlık ≤ 350 kg, tasarım hızı ≤ 45 km/s, kıvılcım ateşlemeli motorlarda ≤ 50 cm³ ve azami net güç ≤ 4 kW olan hafif dört tekerlekli araç (moped kapsamında değerlendirme notu ile).

• Dört tekerlekli motosiklet (L7e karşılığı): Akü hariç yüksüz ağırlık ≤ 400 kg (eşya taşıma amaçlı olanlar ≤ 550 kg) ve azami net motor gücü ≤ 15 kW olan dört tekerlekli düzen.

Not: L kategorisi, uygulamada sıklıkla L1e–L7e şeklinde “e” uzantılı alt sınıflarla da anılır ve bazı alt–alt sınıflar (ör. L1e-A/B) ayrıca tanımlanır. Örneğin L1e’de “powered cycle” ve “two-wheel moped” ayrımı; L3e’de performans alt kırılımları ve enduro/trials gibi alt sınıflar örneklenir.

M kategorisi araçlar, en az dört tekerlekli ve motorlu, temel amacı yolcu taşımak olan araçlardır.
M sınıfında ayrımın ana parametresi oturma yeri sayısı ve (M2/M3 için) azami kütle eşiğidir.

M Alt Sınıfları

• M1: Sürücü dışında en fazla 8 oturma yeri olan, yolcu taşımaya yönelik motorlu araç.

• M2: Sürücü dışında 8’den fazla oturma yeri olan, yolcu taşımaya yönelik ve azami kütlesi 5 tonu aşmayan motorlu araç.

• M3: Sürücü dışında 8’den fazla oturma yeri olan, yolcu taşımaya yönelik ve azami kütlesi 5 tonu aşan motorlu araç.

N kategorisi araçlar, en az dört tekerlekli ve motorlu, temel amacı yük taşımak olan araçlardır.
N sınıfındaki kritik ayrım azami kütle eşikleridir.

N Alt Sınıfları

• N1: Azami kütlesi 3,5 tonu aşmayan motorlu yük taşıma araçları.

• N2: Azami kütlesi 3,5 tonu aşan, 12 tonu aşmayan motorlu yük taşıma araçları.

• N3: Azami kütlesi 12 tonu aşan motorlu yük taşıma araçları.

Çekici araç (yarı römork/merkezi dingilli römork çeken) notu:
Bir çekicide sınıflandırmada kullanılacak kütle; çekicinin işler durumdaki kütlesine, römorkun çekiciye uyguladığı azami statik düşey yüke karşılık gelen kütlenin ve (varsa) çekiciye yüklenebilecek azami kütlenin eklenmesiyle hesaplanır.

O kategorisi araçlar, römorklardır (yarı römorklar dahil).
Bu kategoride alt sınıflar doğrudan azami kütle eşikleriyle ayrılır.

O Alt Sınıfları

• O1: Azami kütlesi 0,75 tonu aşmayan römorklar.

• O2: Azami kütlesi 0,75 tonu aşan, 3,5 tonu aşmayan römorklar.

• O3: Azami kütlesi 3,5 tonu aşan, 10 tonu aşmayan römorklar.

• O4: Azami kütlesi 10 tonu aşan römorklar.

T kategorisi araçlar, tarım ve orman traktörleridir.
Uygulamada T sınıfı; traktörün iz genişliği, boş kütlesi, yerden yüksekliği ve özel amaçlı tasarım kriterleriyle alt sınıflara ayrılır. Ayrıca maksimum tasarım hızına göre alt sınıfın sonuna “a/b” indeksi eklenir:

• a: azami tasarım hızı ≤ 40 km/s

• b: azami tasarım hızı > 40 km/s

T Alt Sınıfları

• T (genel): tüm tekerlekli traktörleri kapsar.

• T1: sürücüye en yakın dingilde minimum iz genişliği ≥ 1150 mm, boş kütle (running order) > 600 kg, yerden yükseklik ≤ 1000 mm.

• T2: minimum iz genişliği < 1150 mm, boş kütle > 600 kg, yerden yükseklik ≤ 600 mm; ayrıca ağırlık merkezi/iz oranı 0,90’ı aşarsa azami tasarım hızı 30 km/s ile sınırlandırılır.

• T3: boş kütle ≤ 600 kg olan tekerlekli traktörler.

• T4 (özel amaçlı): özel amaçlı tekerlekli traktörler.

  • T4.1 (yüksek açıklıklı): bağ/vine gibi yüksek bitkilerde çalışma için yükseltilmiş şasi; çalışma konumunda ürün sıralarına dik doğrultuda yerden yükseklik > 1000 mm; stabilite oranı 0,90’ı aşarsa hız 30 km/s sınırı.

  • T4.2 (ekstra geniş): büyük boyutlu, geniş tarım alanları için tasarlanmış traktörler.

  • T4.3 (düşük açıklıklı): 4×4, taşıyıcı şasi çerçevesi, PTO düzenleri; teknik izinli kütle ≤ 10 ton, kütle oranı ve ağırlık merkezi sınırları gibi ek koşullar.

“G sembollü” arazi tipi araç, belirli M/N araçların; çekiş sistemi, diferansiyel kilidi benzeri düzenekler, tırmanma kabiliyeti ve yaklaşma–uzaklaşma–rampa açıları ile yerden açıklık gibi geometrik şartları sağlayan versiyonlarıdır.
Bu nedenle G, tek başına “ayrı bir ana kategori” değil; M ve N’nin içinde bir niteliktir.

G (Arazi tipi) kabul kriterleri

1) M1 ve azami kütlesi 2 tonu aşmayan N1 için:

• En az bir ön ve bir arka dingil eşzamanlı tahrikli (ayrılabilir tahrik dahil),

• En az bir diferansiyel kilidi (veya benzeri) ve tek araç için hesaplanan %30 eğimi tırmanma şartı,

• Ayrıca 6 geometrik şarttan en az 5’i: yaklaşma ≥ 25°, uzaklaşma ≥ 20°, rampa ≥ 20°, ön dingil altı açıklık ≥ 180 mm, arka dingil altı açıklık ≥ 180 mm, dingiller arası açıklık ≥ 200 mm.

2) Azami kütlesi 2 tonu aşan N1 ile N2, M2 veya M3 (azami kütle ≤ 12 ton) için:

• Tüm tekerleklerden eşzamanlı tahrik veya şu üç şart:

  • ön + arka dingil eşzamanlı tahrik (ayrılabilir tahrik dahil),

  • diferansiyel kilidi (veya benzeri)

  • tek araç için hesaplanan %25 eğimi tırmanma.

3) Azami kütlesi 12 tonu aşan M3 ile N3 için:

• Tüm tekerleklerden eşzamanlı tahrik veya

  • tekerleklerin en az yarısı tahrikli,

  • diferansiyel kilidi (veya benzeri),

  • %25 eğimi tırmanma,

  • 6 geometrik şarttan en az 4’ü: yaklaşma ≥ 25°, uzaklaşma ≥ 25°, rampa ≥ 25°, ön dingil altı açıklık ≥ 250 mm, arka dingil altı açıklık ≥ 250 mm, dingiller arası açıklık ≥ 300 mm.

• Motor karavan (SA): Yaşam alanı bulunan; asgari olarak oturma alanı ve masa, yatak düzeni, pişirme ekipmanı ve eşya depolama donanımı içeren M kategorisi araç.

• Zırhlı araç (SB): Kişi ve/veya eşya korunması amacıyla zırh plakaları ve koruyucu yapısal bileşenler içeren araç.

• Ambulans (SC): Hasta/yaralı taşımaya yönelik, tıbbi müdahale ve taşıma için özel ekipman barındıran M kategorisi araç (EN 1789 standardı referans alınır).

• Cenaze nakil aracı (SD): Cenaze taşımaya yönelik özel düzenleme ve ekipman içeren M kategorisi araç.

• Tekerlekli sandalye erişimine uygun araç (SH): Tekerlekli sandalyede seyahat eden yolcuları taşımaya uygun olacak şekilde inşa edilen veya dönüştürülen M1 kategorisi araç (rampa/lift, sabitleme sistemleri gibi düzenekler).

• Karavan römork (SE): Yaşam alanı içeren römork; O kategorisi içinde değerlendirilir.

• Mobil vinç aracı (SF): N3 kategorisinde; yük taşımaya uygun olmayan ve kaldırma momenti ≥ 400 kNm olan vinç donanımlı araç.

• Özel grup (SG): Yukarıdaki tanımlara girmeyen, belirli bir fonksiyon için özel düzenleme/equipman içeren diğer özel amaçlı araçlar.

• Dönüştürücü dolly (SJ): Yarı römorku römorka çevirmek amacıyla beşinci teker bağlantısı içeren O kategorisi ara bağlantı aracı.

• Bölünemez yük taşıma römorku (SK): Bölünemez yük taşımaya yönelik; boyut/işletme özellikleri nedeniyle hız veya trafik kısıtlarına tabi olabilen O4 römork (hidrolik modüler treylerler dahil).