Motorlu araçlar sektöründe “uygunluk” iki ayrı eksende yönetilir: Araç üzerinde yapılan teknik değişikliğin proje ve tescil açısından kabul edilebilirliği ve değişikliğin dayandığı aksam/sistem/ünitenin mevzuat açısından doğru tanımlanması. Türkiye’de tadilat projelerinin omurgası AİTM ile kurulur; ancak sahada en çok hata, tadilatta kullanılan parçaların ve sistemlerin “tip onayı dili” ile doğru konumlandırılmamasından çıkar. Bu noktada Motorlu Araçlar Ve Römorkları İle Bunların Aksam, Sistem Ve Ayrı Teknik Ünitelerinin Tip Onayı Ve Piyasa Gözetimi Ve Denetimi Hakkında Yönetmelik – AB/2018/858, araç ve bileşenlerinin teknik gerekliliklerini ve piyasaya arz çerçevesini tanımlayan üst katman olarak devreye girer.

Bu yönetmelik, Türkiye’de 19.04.2020 tarihli ve 31104 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. AB tarafında ise 2018/858; motorlu araçlar ve römorklar ile bunlara ait sistem/aksam/ayrı teknik ünitelerin onayı ve piyasa gözetimi çerçevesini kuran temel düzenlemedir ve 2007/46/EC çerçevesinin yerini alan yeni yapıyı temsil eder.

AB/2018/858 yaklaşımının merkezinde şu soru vardır: Bir araç ya da araca ait sistem/aksam/ayrı teknik ünite, piyasaya arz edildiğinde güvenlik ve çevre gereklilikleri açısından doğrulanmış mıdır ve bu doğrulama izlenebilir mi? Bu, sadece üretim hattı için değil; tadilat projelerinde kullanılan kritik parçalar için de önemlidir. Çünkü tadilatın teknik “doğruluğu” kadar, kullanılan bileşenlerin mevzuat karşısındaki konumu da dosyanın dayanıklılığını belirler.

Yönetmelik; M, N ve O kategorileri kapsamında araçlar ile bu araçlar için tasarlanan ve imal edilen sistem/aksam/ayrı teknik üniteler üzerinden işler. Bu yaklaşım, tadilat projelerinde özellikle aşağıdaki noktalarda belirleyici olur:

• Değişikliğin “yalnızca montaj” mı yoksa “tip onayı kapsamına giren bir teknik karakteristik değişikliği” mi olduğunun sınıflandırılması

• Uygunluk belgesi ve izlenebilirlik setinin, hangi düzeyde kanıt üretmesi gerektiğinin belirlenmesi

• Denetim ve piyasa gözetimi boyutunda, sahaya çıkabilecek uygunsuzlukların risk yönetimi

AB/2018/858 çerçevesi sahada tek bir mekanizma gibi algılansa da, aslında üç ayrı yönetim dilini birleştirir:

Tip Onayı
Araç tipinin veya bileşenin, tanımlı teknik gerekleri sağladığını kanıtlayan sistematik onay yaklaşımıdır. Seri üretim mantığına dayanır; ancak tadilat projelerinde kullanılan onaylı bileşenlerin doğru seçimi ve doğru beyanı açısından kritik rol oynar.

Münferit Araç Onayı
Tadilat sonrası ortaya çıkan spesifik aracın teknik uygunluğunu, bir “tekil örnek” olarak ele alan yaklaşımdır. Tadilat projelerinde, aracın nihai konfigürasyonu tip onayı kalıbı dışında kalıyorsa bu düşünce seti devreye girer.

Piyasa Gözetimi Ve Denetimi
Uygunluk yalnızca kağıt üzerinde değil; piyasada, kullanımda ve gerektiğinde test/denetim süreçlerinde sürdürülebilir olmalıdır. Bu boyut, özellikle tedarik zincirinde parça değişimi, muadil kullanım, belge uyumsuzluğu gibi riskleri büyütebilir.

AB düzenlemesinin kendisi de “onay + piyasa gözetimi” çerçevesini birlikte kurgular.

Bu yönetmelik, AİTM’nin yerine geçmez; ancak AİTM ile kurulan projenin kanıt kalitesini ve risk dayanımını yükselten üst katman olarak çalışır. En sık temas edilen alanlar şunlardır:

Aksam Ve Sistem Değişikliklerinde “Onaylı Ürün” Doğrulaması

Aydınlatma, fren bileşenleri, bağlantı ekipmanları, emniyetle ilgili sistemler gibi alanlarda, kullanılan ürünün teknik statüsü ve işaretlemesi (uygunluk işaretleri, onay numarası izleri, teknik dokümantasyon) yanlış yönetildiğinde muayene/tescil aşamalarında “belge açıklığı” oluşur.

Üst Yapı Ve Fonksiyon Dönüşümlerinde Teknik Tanım Disiplini

Kurtarma, taşıma, özel amaçlı üstyapılar gibi dönüşümlerde, aracın teknik karakteristikleri (kütleler, boyutlar, fonksiyonlar) değişir. Bu değişikliklerin hangi alt düzenlemelerle ilişkilendirileceği, AB/2018/858’in kurduğu teknik çerçeve diliyle daha net kurgulanır.

Kurumsal Risk: Denetimde “Belgelenebilirlik”

CEO seviyesinde en kritik nokta şudur: Tadilat dosyası, tek seferlik bir “muayeneden geçme” hedefiyle değil; sonradan denetlenebilir ve tekrar üretilebilir bir uyum standardı olarak tasarlanmalıdır. AB/2018/858’in piyasa gözetimi yaklaşımı, bu disiplinin mantıksal temelini sağlar.

AB/2018/858’i araç tadilat projeleri için verimli kılan yöntem, yönetmeliği baştan sona ezberlemek değil; onu dosya tasarımında kontrol sorularına dönüştürmektir. Kurumsal uygulamada pratik bir okuma çerçevesi şu şekilde kurulabilir:

• Değişiklik, aracın hangi teknik karakteristiğini etkiliyor ve bu karakteristik hangi tip onayı kümesinde anlamlı hale geliyor?

• Kullanılan aksam/sistem/ünite için izlenebilirlik seti hangi kanıtlardan oluşmalı: teknik doküman, üretici beyanı, test izi, uygunluk belgesi, işaretleme kaydı

• Dosyada “malzeme/ürün seçimi” ile “araca uygulama” arasındaki bağ nasıl kuruluyor: parça doğru olsa bile montaj uygunsuz olabilir; montaj doğru olsa bile parça mevzuat dışı olabilir

• Son aşamada muayene ve tescil tarafına taşınacak özet, hangi teknik doğrulamayı net biçimde gösteriyor

Bu yaklaşım, aynı projeyi farklı ekipler yürüttüğünde bile çıktının standardize kalmasını sağlar.

Burada resmî gazete de yayımlanan metni bulabilirsiniz:

İletişim ve Profesyonel Destek

Yönetmelikler ve Mevzuatlar karmaşık görünebilir, ancak uzman ekibimizle her adımı titizlikle yönetiyoruz. Detaylı bilgi, danışmanlık ve destek için bize telefon, e-posta veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.